Hoe stoppen we de rat race?

In mijn opiniebijdrage in De Morgen stelde ik dat sociale vooruitgang niet langer gaat om loon maar om toegang. Toegang tot een job? Neen, toegang tot deelname aan het maatschappelijk leven. Dat een job zowat de enige manier is om te kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven is net het probleem.

overzicht deeleconomiedebat De Morgen

Het opiniestuk “Waarom we ons te pletter werken” in De Morgen deed een discussie over deeleconomie losbarsten. Deze post brengt de bijdrages aan dit debat samen:

• Stefan Grommen, journalist bij De Morgen: "Helpt de deeleconomie ons echt uit de ratrace?"

• Bart Eeckhout, commentator bij De Morgen: "Wie de deeleconomie prijst, moet opletten niet de nachtwinkeleconomie in de plaats te krijgen"

• Pieter Baert, studiedienst Liberale Vakbond: "Wélke deeleconomie is de vraag"

• Kobe Penninckx, student rechten: "Deeleconomie en basisinkomen"

• Filip Nuytemans, general manager Uber Belgium: "Uber opent ook deuren"

• Maïka De Keyzer en Eline Van Onacker, Universiteit Utrecht / Antwerpen: Is de deeleconomie inclusiever? De geschiedenis toont van niet

• Michel Bauwens en Jean Lievens, P2P Foundation: De deeleconomie moet open zijn, transparant en in handen van de werker

• Yves Van Vaerenbergh, KU Leuven: "Waarom de Belg niet klaar is voor deeleconomie"

• Rogier De Langhe, Universiteit Gent: "Welke deeleconomie willen we?"

• Niel Staes, Zeronaut: "De deeleconomie verdient beter"

• Wouter Beke, CD&V: "De deeleconomie kan de wereld redden"

• Els Deboutte, loopbaanbegeleider: "We zien dagelijks mensen crashen op de werkvloer"

• Rogier De Langhe, Universiteit Gent: "Hoe stoppen we de rat race?"

• Jeroen Lemaire, CEO appmaker In The Pocket: "De deeleconomie verdient een kans"

Lees ook:
"Uber en Airbnb: overheden duwen deeleconomie in handen van multinationals"
"Hoe de overheid Uber kan verslaan"

Waarom we onszelf te pletter werken

Het aantal langdurig zieken steeg op 10 jaar tijd met 64 procent. Hoe komt het toch dat steeds meer mensen niet meer willen/kunnen meedoen? Als één van de voornaamste oorzaken wijst het Riziv op de sterke toename van psychologische aandoeningen. Het aantal burnouts, depressies en zelfmoorden is in ons land inderdaad schrikbarend hoog. Minder werken en hoger loon is volgens velen de sleutel naar “werkbaar werk”.

1 mei : Wat met App-jobs?

De app-jobs, of – jobs below the API – dat zijn jobs waarbij de beoefenaar geen arbeidsovereenkomst heeft, maar voor zijn arbeid betaald wordt per transactie die hij realiseert. De digitalisering van de economie zorgt ervoor dat meer en meer mensen genieten van deze freelance tewerkstelling.

Zou iemand op 1 mei ook een rode vaandel op zijn smartphone installeren en een open debat durven aangaan over deze evolutie?

Uber, helder als water

Foto: Waterworld.com Sanitation Revolution

Gisteren had ik het voorrecht om deel te nemen aan een debat over de deeleconomie in De Warande te Brussel. Tussen exquise pot en pint deelde ik de visie van Taxistop. Andere sprekers waren Filip Nuytemans van Uber en Vlerick-professor Marion Debruyne.

In zo'n debat wordt natuurlijk snel de controverse opgezocht: to Uber or not to Uber.

Brussels Airbnb-reglement laat belangen hotelsector primeren

De stad Brussel heeft deze week een batterij regels opgelegd aan wie logies verhuurt via Airbnb. 

Ritdeelplatform wordt parallelle spoorwegmaatschappij: BlaBlaCar

BlaBlaCar werd ontwikkeld in Frankrijk maar is ondertussen actief in 19 landen onder namen zoals mitfahrgelegenheit.de en carpooling.com. Dit filmpje is een visualisatie van de ritten uitgevoerd door BlaBlaCar over de periode van een week. De visualisatie toont in feite de ongebruikte capaciteit die toch kan worden ontgonnen dankzij een digitaal platform.

BlaBlaCar is vooral interessant voor langere ritten tussen steden. Het vervult dus dezelfde functie als de trein, zonder dat er stations, spoorwegen, seinhuizen en overwegen voor nodig zijn. Het aantal extra passagiers dat ermee wordt vervoerd is ondertussen ook van eenzelfde grootteorde.

BlaBlaCar heeft in feite een parallel spoornetwerk gebouwd, zonder één enkele investering in staal of beton. Dit illustreert hoe deeleconomie zorgt voor vooruitgang niet zozeer door steeds te groeien, maar door meer te doen met wat we al hebben.

Is de deeleconomie sociaal?

In 2011 werd voor het eerst de trend voor de deeleconomie benoemd. Euforie alom. Nooit eerder werd zo veel gedeeld, door gebruik te maken van technologie en sociale media.

De kansen die de deeleconomie biedt, beantwoorden aan de uitdagingen van vandaag: de noodzaak tot minder gebruik van energie, grondstoffen en ruimte, en solidariteit aangeboden door een nieuw economisch model. Er werd zelfs gesproken over straathoeksocialisme of communisme 2.0.

Pas later kwam de nuance en de kritische tegenstem. Een heel belangrijk vraagstuk rees: Is de deeleconomie wel sociaal?

De deeleconomie maakt zwartwerk sexy

Via deelplatformen worden kamers en auto’s verhuurd, maar ook klussen in de buurt aangeboden. Vaak is dit sporadisch, maar bij sommige operatoren zijn inkomsten van de nieuwe verhuurders vaak erg hoog. Omdat er geen automatische belastingaangifte is, blijven deze inkomsten onder de radar van de fiscus. De grens tussen delen en zwartwerk 2.0 is erg dun.

De kritiek dat de micro-entrepreneurs uit de deeleconomie ons verworven sociale welvaartstaat ondergraven is vaak terecht. Of inkomsten aangegeven worden, hangt volledig af van de bereidheid van de betrokkene. We hebben vandaag geen systeem voor automatische inning bij kleinere transacties.  

Is de deeleconomie daarom niet sociaal? Neen, onze mechanismen voor inning zijn niet geëvolueerd. Een flexibelere bevrijdende inning zou beter zijn, maar ook transparantie en duidelijke communicatie van de operatoren, en een beperkte vrijstelling, om de kleinschalige aanbieders niet onnodig administratief te belasten.

Enkel de goed opgeleide blanke middenklasse deelt

Uit meerdere onderzoeken blijkt dat deelnemers aan de succesvolle op technologie gebaseerde deelinitiatieven vaak tot de zelfde doelgroep behoren. Iemand noemde ze ooit de typische bakfietsouders. Ja, dit klopt. Zij die het financieel minder nodig hebben om te delen, delen. Sociaal gezien, bereikt de deeleconomie de foute doelgroep.

Maar heeft niet elk product of dienst haar early adopters? De deeleconomie is nog steeds jong en evolueert. De kritiek is daarom voorbarig.

Of de deeleconomie dan wel de juiste doelgroep bereikt, is niet de juiste vraag. Het lijkt mij net aangewezen om de vraag te stellen: Hoe kunnen initiatieven uit de deeleconomie versneld een doorbraak realiseren naar een bredere doelgroep.

Daarbij kan de overheid een rol spelen als sociale accelerator:

• Via steun voor sociale innovatie, wat al gebeurt door de Sociale Innovatiefabriek
• Door te communiceren naar een brede doelgroep. Delen promoten zou een’ boodschap van algemeen nut’ kunnen zijn. Toch veel eerder dan het promoten van Belgisch varkensvlees.

Mechanismen voor vertrouwen stimuleren enkel horizontale solidariteit

Eén van de factoren die de exponentiële groei van de deeleconomie heeft veroorzaakt, is het ontstaan van mechanismen om vertrouwen te creëren:

• Ratings door gebruikers
• Gepersonaliseerde profielen
• Integratie sociale media

Dit zorgt ervoor dat je op zoek kan gaan naar personen die lijken op jezelf: strikt peer-to-peer. Je ziet hoeveel gemeenschappelijke Facebookvrienden en interesses je hebt. Je hebt vooral vertrouwen in je eigen spiegelbeeld.

De transacties in de deeleconomie zijn horizontaal. De betere middenklasse deelt door gebruik te maken van apps. Een doelgroep met een lager inkomen of lager opleidingsniveau deelt ook wel, maar op de traditionele wijze, zoals het carpoolen bij arbeiders.

Het is de uitdaging om ook verticale transacties te genereren. Hiervoor zijn verschillende strategieën:

•  Focus op de buurt: vertrouwen kan ontstaan uit nabijheid in plaats van persoonlijke eigenschappen. Initiatieven zoals particulier autodelen, repair cafés, leefstraten, Op Wielekes en LETS-groepen hebben vaak een stevige buurtverankering.
• Andere actoren betrekken in de deeleconomie: buurtwerk, kringwinkels; het postkantoor… Zij kunnen in plaats van technologie de link maken tussen verschillende groepen mensen
•  Operatoren aanmoedigen en ondersteunen om in te zetten op verbreding door sociale innovatieprojecten en samenwerking met lokale besturen.

Is de deeleconomie sociaal? Wel, de deeleconomie heeft ontzettend veel potentieel. Vandaag is ze niet altijd even sociaal. De juiste vraag is echter: Hoe maken we de deeleconomie socialer en wie werkt mee?